Kamerbrief "Bijdrage commissiedebat Gevangeniswezen d.d. 24 september 2026"

Onderstaande tekst is overgenomen uit de brief die de reclassering 17 september 2026 stuurde aan de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.

Geachte leden van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,

Op 24 september 2026 spreekt uw commissie met de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid over het gevangeniswezen. Met deze brief draagt de reclassering graag bij aan dit debat.

Uit het meerjarig actieplan gevangeniswezen (24 587, nr. 1134) blijkt dat de huidige noodmaatregelen vanaf komende maand niet meer voldoende zijn en dat het tekort aan detentiecapaciteit op lange termijn nog veel verder stijgt. Het is dan ook goed dat het kabinet een samenhangend pakket aan maatregelen neemt.

Steun voor inzet verruiming detentiefasering

De reclassering steunt de inzet van het kabinet om de mogelijkheden voor detentiefasering te verruimen. Het brengt immers niet alleen aantoonbaar op korte termijn capaciteitsverlichting, het biedt ook de mogelijkheid om delictplegers beter te laten terugkeren in de samenleving. Op die manier zorgt het voor minder nieuwe slachtoffers en voorkomt het herhaalde instroom in detentie. Het mes snijdt dus aan meerdere kanten.

De reclassering is graag bereid om haar verantwoordelijkheid te nemen in de uitvoering van het Penitentiair Verlof/Programma. We hebben hiervoor ook de expertise in huis. Afhankelijk van de nadere uitwerking van de maatregel, vergt dit wel substantiële aanvullende capaciteit. Gelet op de benodigde personele inzet, ligt een geleidelijke opbouw van de maatregel voor de hand. Op verzoek van de staatssecretaris brengen we de uitvoeringsconsequenties dit najaar nader in kaart. Voldoende middelen en goede afstemming met de keten over de uitwerking van de regelingen zijn randvoorwaardelijk voor de inzet van de reclassering.

Langere termijn: ook blijven inzetten op uitbreiden gereedschapskist rechter

Met alternatieven voor detentie – zoals voorwaardelijke detentievormen met bijzondere voorwaarden en taakstraffen – kunnen aantoonbaar heel veel slachtoffers worden voorkomen[1], zonder dat dit ten koste gaat van de vergelding[2], terwijl bespaard kan worden op de directe uitvoeringskosten[3], de maatschappelijke baten groot zijn[4] en de druk op de strafrechtketen verminderd wordt[5].

De reclassering is daarom van oordeel dat de wetgever kan en moet kijken naar uitbreiding van de gereedschapskist van de rechter met dergelijke straffen. Door de lagere recidive na deze straffen en omdat de rechter daarmee vaker een passend alternatief zal hebben voor het opleggen van reguliere detentie, kan dit bovendien op termijn leiden tot een lagere instroom in detentie. Zeker gelet op de omvang en structurele aard van de capaciteitsproblematiek in het gevangeniswezen is dit relevant.

De reclassering roept de Kamer dan ook op tot voortvarende behandeling van het initiatiefwetsvoorstel slimmer straffen van de leden Sneller (D66) en Straatman (CDA).

Met vriendelijke groet,

mede namens Stichting Verslavingsreclassering GGZ en Leger des Heils Reclassering,

Jessica Westerik

Bestuurder Reclassering Nederland

Voetnoten

[1] Individuen plegen na een korte gevangenisstraf tussen de 76 en 81 meer (!) strafbare feiten dan na een vrijheidsbeperkende straf over een periode van vijf jaar. Zie: Wermink, Blokland, Tollenaar, Been, Schuyt, Apel (2022). Een oude vraag opnieuw onderzocht: effecten van korte gevangenisstraffen ten opzichte van niet-vrijheidsbenemende straffen op recidive op basis van een instrumentele variabele benadering. Tijdschrift voor Criminologie, 64(2), 147-169.
[2] Uit onderzoek blijkt dat het verschil tussen de ervaren zwaarte van gevangenisstraffen en andere straffen (zoals taakstraffen en reclasseringstoezichten) meestal niet heel groot is. Zie: WODC (2023). Korte vrijheidsstraffen. Een literatuuronderzoek naar het bereiken van strafdoelen met korte vrijheidsstraffen ten opzichte van andere straffen.
[3] De uitvoeringskosten voor taakstraffen en reclasseringstoezichten (al dan niet met enkelband) liggen vele malen lager dan de kosten voor gevangenisstraffen.
[4] Uit onderzoek van Hogeschool Saxion blijkt dat elke euro die in de reclassering wordt geïnvesteerd minimaal twee euro aan maatschappelijke baten oplevert. Zie: Hogeschool Saxion (2025). De maatschappelijke waarde van reclasseren.
[5] Lagere recidive betekent immers lagere instroom.